Hooggevoelige en hoogbegaafde kinderen voelen haarfijn aan wat er in hun omgeving speelt, vaak nog voordat het wordt uitgesproken. Ze reageren op wat onzichtbaar is, op wat wij als volwassenen soms nog niet durven voelen of erkennen. Hun gedrag is veelal een reactie op onbalans – niet een teken dat er iets ‘mis’ is met hen. Hooggevoeligheid is geen zwakte, maar een verfijnd afstemmingsvermogen, een manier om zich staande te houden in een wereld die overweldigend kan zijn. Hoogbegaafdheid is geen luxe, maar een intense manier van zijn die diepgaand, complex en buitengewoon invoelend is. Het vraagt om echtheid, uitdaging en ruimte voor anders-zijn. Als ouder kan het confronterend zijn als je kind je uitdaagt, je grenzen opzoekt of je confronteert met je eigen pijn of patronen. Toch ligt daarin een sleutel: deze kinderen spiegelen niet alleen wat zij nodig hebben, maar ook wat jij als ouder nog in jezelf te ontdekken hebt. De spiegel die zij je voorhouden is geen oordeel – het is een uitnodiging tot transformatie.

door Margriet Schouten

De kracht van zelfreflectie

Wanneer je kind uit balans is, is dat een uitnodiging voor jou om naar binnen te kijken. Zelfreflectie is hierbij essentieel. Het betekent dat je durft te voelen, te kijken naar wat er in jezelf leeft. Naar je angsten, je verlangens, je overtuigingen en je oude pijn. Wat jij niet aankijkt, draagt je kind vaak onbewust mee. Dat vraagt moed. Maar het is ook de weg naar innerlijk leiderschap. Het moment waarop je jezelf niet langer laat bepalen door wat anderen van je verwachten, maar waarin je kiest om van binnenuit te leven en op te voeden. Stel jezelf daarom vragen als:

  • Wat betekent zelfreflectie voor mij als ouder?
  • Wat zie ik als ik in de spiegel kijk – en ben ik daar blij mee?
  • Welke delen van mij vragen om heling, ruimte of verandering?
  • Hoe beïnvloedt mijn innerlijke wereld de relatie met mijn kind?

Je kind heeft jou niet nodig als perfecte ouder. Wel als een eerlijke, aanwezige ouder die zichzelf kent – of bereid is zichzelf te leren kennen. Iemand die laat zien dat kwetsbaarheid geen zwakte is, maar kracht. En dat groeien mag.

Een persoonlijke noot

Steeds vaker realiseer ik me hoe ‘gemakkelijk’ wij het vroeger hadden met opvoeden. Onze kinderen kregen pas laat een Game Boy. Nu moeten ouders omgaan met schermtijd, constante online aanwezigheid en een buitenwereld die dag en nacht tot kinderen doordringt. Een wereld die vaak een onrealistisch ideaalbeeld laat zien, waarin de buitenkant belangrijker lijkt dan de binnenkant.

En dat raakt me. Want hoe voelen onze kinderen zich écht in deze wereld? Wat hebben zij nodig om stabiel, evenwichtig en zichzelf te kunnen zijn? In mijn werk – én in mijn leven – kijk ik altijd naar drie lagen:

  1. het kind zelf;
  2. het systeem (ouders en gezin);
  3. de buitenwereld (zoals school).

Het is té gemakkelijk om alleen naar het kind te kijken.

Als je kind maar gelukkig is…

We horen het geregeld: ‘Als mijn kind maar gelukkig is.’ Maar wat als geluk op de korte termijn betekent dat je meegaat in wat je kind wil in plaats van wat hij nodig heeft? Hooggevoelige en hoogbegaafde kinderen hebben vaak intense binnenwerelden. Ze voelen diep, denken snel, zijn creatief en intens. En ze passen niet in het ‘gemiddelde’ plaatje. Dat maakt hen kwetsbaar voor labels, zoals ADHD, autisme (ASS) of angststoornissen. Maar wat als het geen stoornis is, maar een reactie op een omgeving die hen niet begrijpt? Als ouder voel je je regelmatig machteloos. Je zoekt naar hulp, oplossingen, regels, diagnoses of scholen die beter passen. Maar soms ligt de sleutel dichterbij: bij jezelf.

Wat jouw kind nodig heeft is niet een ouder die alles oplost, maar een ouder die aanwezig is. Iemand die overzicht biedt. Die zijn eigen emoties kent, grenzen stelt en laat zien hoe je daarmee omgaat. Een ouder die helpt de wereld te duiden, zodat een kind leert omgaan met chaos en onzekerheid.

Dat vraagt beschikbaarheid – echte aanwezigheid. Niet vanuit je hoofd, maar vanuit je hart. Durf jij bij je kind te zijn zonder direct te willen fixen of sussen? Durf je je kind te begrenzen met liefde, ook als hij boos wordt? Durf jij ‘nee’ te zeggen in het belang van later?

De hectiek van deze tijd

We leven in een maatschappij die draait om snelheid, succes en zichtbaarheid. Social media spelen een enorme rol in het leven van jongeren – en ook van volwassenen. Laten we eerlijk zijn: ook wij als ouders zitten veel op onze telefoon. Wat laten we hiermee zien? Stel jezelf eerlijke vragen:

  • Wat wil ik écht voor mijn kind?
  • Wie mag mijn kind worden?
  • Wat hoop ik dat mijn kind later over mij zegt?
  • Durf ik hem te begrenzen?
  • Voed ik op voor geluk op korte termijn of voor veerkracht op de lange termijn?

Soms is het niet de vraag wat je kind moet veranderen, maar wat jíj mag veranderen. Durf jij te vertragen? Te luisteren – niet alleen naar woorden, maar naar signalen? Naar het gedrag van je kind, en wat hij je werkelijk probeert te vertellen? Misschien vraagt je kind om rust. Om duidelijkheid. Om ruimte. Om jouw aandacht. En misschien heeft het kind iets nodig wat jij zelf vroeger hebt gemist.

Kinderen helpen = ouders meenemen

Als een kind vastloopt, ligt de oorzaak zelden alleen bij het kind. Kinderen voelen mee met het gezin waarin ze opgroeien. Ze reageren op wat er in het systeem niet stroomt. Daarom is het begeleiden van ouders onmisbaar. Niet vanuit schuld, maar vanuit liefde en bewustwording. Zodat ouders leren kijken, leren luisteren en leren voelen – naar hun kind én naar zichzelf. Want wat kinderen werkelijk nodig hebben, is geen perfectie, maar een veilige bedding. Emotioneel beschikbare ouders. Een plek waar ze mogen voelen wat ze voelen en waar ze zichzelf mogen zijn.

Liefdevolle beschikbaarheid

Een kind heeft geen grenzeloze vrijheid nodig. Hij heeft veiligheid nodig. Duidelijkheid. En een liefdevol anker. Als ouder, therapeut, als mens is dát wat we mogen voorleven. Dat je sterk kunt zijn én zacht. Dat je grenzen mag stellen en toch vol liefde bent. Dat je trouw blijft aan jezelf, zodat je kind dat ook kan leren. Dat is innerlijk leiderschap. En dat is misschien wel de grootste les die we onze kinderen kunnen geven: Je mag helemaal jezelf zijn. Jij bent goed zoals je bent. En jouw licht mag blijven schijnen.

Casus Julia

Julia is negen jaar, hoogbegaafd en hooggevoelig, en voelt zich overweldigd, onmachtig en onbegrepen.

Julia komt samen met haar moeder in de praktijk. Ik zie een meisje met weinig levenskracht; haar ogen zijn dof en ze lijkt moe. Moeder valt meteen met de deur in huis: ze denkt dat Julia depressieve klachten heeft en misschien ook wel last heeft van autisme. Een mond vol en dat allemaal van het internet gehaald. Ik krijg vaak ouders die via internet en de laatste tijd ook vanuit ChatGPT bij mij in de praktijk komen met een diagnose en zelfs een behandelplan. Ik vraag aan moeder of het oké is dat we eerst eens gaan kijken wat er nu precies speelt en leg uit dat we in onze praktijk niet als eerste een diagnose stellen, maar gaan kijken wat het kind nodig heeft om zich fijner te voelen.

Bij Julia zie ik een verandering in haar houding, ze wordt alert en gaat rechterop zitten. Ze kijkt me aan en zucht eens diep. Ik vraag aan haar hoe het is om dit van haar moeder te horen, hoe ziet zij het? Julia zucht weer en vertelt dat ze zich op school niet goed kan concentreren. Ze moet constant ‘aan’ staan, terwijl ze juist rust en ruimte nodig heeft om zichzelf te kunnen zijn. ‘Ik word doodmoe van alle prikkels op school,’ zegt ze, ‘vooral nu al die schoolactiviteiten plaatsvinden, waar ik eigenlijk niet aan mee wil doen. Maar als ik dat niet doe, verlies ik het contact met de kinderen in de klas.’ Ik vraag haar er een paar te benoemen en ze somt op: de toetsen die af moeten en waar de juf zo gestrest van wordt, de spreekbeurt, het oefenen voor de eindvoorstelling op het podium, het schoolreisje naar de Efteling, korfbaltoernooi, voetbaltoernooi, avondvierdaagse, sponsorloop voor een goed doel, de vele intensieve verjaardagspartijtjes die wel leuk zijn maar die altijd inhouden dat ze ergens naartoe gaan zoals een speeltuin, survivalbaan, knutsel- of kookfeestje om dan nog maar niet te spreken van de slaapfeestjes/logeerpartijtjes die ze eigenlijk wel wil maar toch ook weer niet. Ik schrik van alles wat er op haar bordje ligt aan ‘verplichte’ activiteiten. Leuk allemaal, maar is het allemaal niet een beetje veel?

‘Ja,’ vertelt ze verontwaardigd, ‘en dit is alleen nog maar school, hoor! Ik moet thuis ook heel veel: mijn ouders hebben elk weekend wel vrienden over de vloer of we gaan daarheen, op zaterdagmiddag moet ik met mijn vader mee naar het voetbalveld als hij en mijn broertje voetballen, mijn moeder gaat dan naar fitness. Zondag gaan we meestal koffiedrinken bij opa en oma van papa en mama of naar hun vrienden. Papa en mama zijn alsmaar druk en alles moet snel. Ze werken veel en ik moet op maandag en donderdag naar de BSO, wat ik helemaal niet fijn vind. We eten snel in de avonden en dan moet ik weer van alles: kleren klaarleggen, op tijd naar boven, douchen en naar bed. Ik mis rust en alleentijd en even niets hoeven.’ Ze zucht weer. Ik laat een diepe stilte vallen en zeg dan zachtjes: ‘Ja, ik vind het ook allemaal wel erg veel, daar zou ik me ook wel zwaar en moe door kunnen voelen. En ja, dat kun je dan beschrijven als depressieve gevoelens.’

Ik zie moeder onrustig worden en merk dat ze zich wil verantwoorden, dat dit nu eenmaal activiteiten zijn die ieder kind heeft. Waarom heeft haar dochter er dan zoveel last van? Ik leg uit wat het betekent om hooggevoelig te zijn en dat Julia goed aanvoelt dat dit allemaal te veel voor haar is. Dat haar zenuwstelsel daardoor aan staat, want ze is aan het overleven en dan verliest ze het contact met haar eigen lijf. Dat ze door haar slimheid heel goed snapt dat het allemaal te veel is, maar dat ze doordat ze zo leegloopt geen energie heeft om hier haar eigen grenzen in te kunnen zetten.

Hoe zet moeder haar grenzen als ze moe en leeg is? ‘Hoe ga jij om met alle prikkels die er vanuit de buitenwereld op je afkomen en hoe ga jij om met alle verplichtingen, werk en zorg voor je gezin? Hoe blijf je dan toch goed voor jezelf zorgen?’

Deze vraag raakt moeder en ze wordt stil. Dan zegt ze: ‘Ja, daar heb ik veel moeite mee. Ik vind het heel moeilijk om ergens nee tegen te zeggen. Ik wil graag iedereen helpen en zeker als ik persoonlijk gevraagd word, zeg ik nooit nee.’ ‘Dus,’ zeg ik, ‘ben jij ook aan het overleven, net als je dochter. Gelukkig dat zij nu aan de bel trekt. Misschien niet alleen voor zichzelf, maar ook voor jou!’

Ik laat moeder en dochter een tekening maken van hoe ze zich op dit moment voelen. Een tekening met alleen maar gebruik van kleuren en dan gewoon kleuren met je niet-dominante hand. Ik zie dat moeder niet goed weet wat ze met deze opdracht aan moet, Julia is ijverig aan het kleuren. Ik leg uit dat de tekening niet perfect hoeft te zijn, er is geen goed of fout, maar dat het een impressie geeft van hoe je je op dit moment voelt.

Allebei gebruiken ze donkere kleuren. Moeder tekent alleen in het midden, Julia gebruikt het hele vel. Daarna bespreken we wat de een bij de andere tekening ziet en voelt, en dan kijken we of het voor die ander ook klopt. Dit is heel confronterend voor moeder, want Julia zegt rake dingen over haar: ‘Mama, waarom maak jij je steeds zo klein? Waarom gebruik je niet het hele vel, je mag toch wel laten zien dat jij je ook niet fijn voelt? Mama, je tekent hele dunne lijntjes, maar ik voel al heel lang dat die lijntjes heel dik zijn en dat je je ook al heel lang niet fijn voelt. Je bent vaak zo moe, maakt regelmatig ruzie met papa en eigenlijk ben je er nooit, ook al ben je er wel. Het lijkt wel of je in een andere wereld zit, misschien wel de wereld van je gedachten.’

Ik glimlach. Ik merk dat ik helemaal niets hoef te zeggen of uit te leggen. Julia is hier niet voor zichzelf, ze is de spiegel voor haar moeder. We praten over grenzen zetten en wat je kunt doen om goed voor jezelf te zorgen. Ik vraag Julia hoe zij dat doet: ze vertelt dat ze eigenlijk heel goed voelt wat ze wel of niet moet doen, dat ze eigenlijk minder mee zou willen doen met wat er allemaal georganiseerd wordt, maar dat ze dan merkt dat ze er niet helemaal bij hoort.

Het klopt, de sociale druk van de buitenwereld is voor de huidige jeugd enorm groot: erbij horen, niet anders willen zijn terwijl dat eigenlijk zo krachtig is, en je dan alleen voelen zijn de consequenties als je meer naar je eigen lijf luistert en je eigen keuzes maakt. Daarbij komt ook dat er zo enorm veel uitdagingen zijn in deze wereld, waar op een diepere laag angsten zitten die gevoelige kinderen heel gemakkelijk overnemen. Het is belangrijk dat we goed voor onze binnenwereld zorgen, maar het lijkt alsof de buitenwereld deze onbewust overpakt en dan raak je als kind, maar vaak ook als ouder overspoeld.

Na dit eerste gesprek komt Julia een aantal keren terug om te leren wat zij kan doen om een goede balans te vinden in goed voor jezelf zorgen, je grenzen aangeven en er toch bij kunnen horen. Moeder gaat een eigen traject in om te kijken naar haar overlevingsstrategieën, die zoals ze zelf vertelt vooral te maken hebben met iedereen willen pleasen, iedereen willen helpen, altijd maar bezig zijn met de ander en dus eigenlijk niet echt je eigen lijf bewonen en kunnen voelen wat daar aan emoties, gevoelens en gedachten spelen. Ze wordt begeleid in het herkennen van haar blinde vlekken, het verwerken van haar oude onderliggende pijn en de onzichtbare band die haar met Julia verbindt.

Doordat moeder en Julia samenwerken aan meer balans in ‘aan’ staan en rust nemen, ontstaat er ruimte voor groei. Langzaam komt Julia weer tot bloei, vindt ze energie om te leren en voelt ze zich zo krachtig en sterk dat ze alle uitdagingen weer aan kan.

Ik wil dit artikel afsluiten met een pleidooi voor holistische begeleiding van kinderen en hun ouders

In de begeleiding van kinderen die vastlopen is het essentieel om breder te kijken dan gedrag alleen. Holistische therapie biedt hiervoor een waardevol uitgangspunt. Deze vorm van begeleiding kijkt naar het kind als een geheel: hoofd (gedachten en overtuigingen), hart (gevoelens en emoties), buik (intuïtie en zenuwstelsel), lichaam (fysieke ervaringen) én ziel (essentie, wie je in wezen bent). Mijn ervaring is dat veel kinderen méér geholpen zouden zijn met maatwerk—begeleiding die is afgestemd op het kind en het gezin als geheel. Niet volgens een vast stramien of protocol, maar door de samenwerking van verschillende disciplines, elk met hun eigen blik en expertise. Dit vraagt om een multidisciplinaire aanpak, waarin therapeuten, coaches en begeleiders over de grenzen van hun vakgebied heen samenwerken. Daarbij werk ik zelf met een eclectisch palet aan methodieken en methoden. Dat wil zeggen, ik kies uit verschillende werkvormen de benadering die op dat moment het beste aansluit bij het kind en de context.

Hieronder licht ik een aantal methoden toe die ik zelf gebruik of de professionals met wie ik samenwerk, elk met een korte uitleg.

[*] Familieopstellingen

Een methode die helpt om onbewuste, vaak generaties oude patronen binnen het familiesysteem zichtbaar te maken. In een opstelling worden familieleden of thema’s ‘neergezet’ in de ruimte, zodat je vanuit een ander perspectief kunt waarnemen wat er speelt. Hierdoor komt er ruimte voor inzicht en heling.

[*] Systemisch werken met ouders en kind

Deze benadering kijkt naar het gezin als systeem waarin iedereen invloed op elkaar uitoefent. Het gedrag van een kind wordt gezien in relatie tot zijn plek binnen het gezin en de dynamiek tussen gezinsleden. Door samen te kijken naar rollen, loyaliteiten en onderliggende spanningen ontstaat er beweging.

[*] Traumatherapie (gebaseerd op Franz Ruppert en Gabor Maté)

Bij traumatherapie gaan we uit van de impact van vroegkinderlijk trauma en hechtingsproblemen. Franz Ruppert ontwikkelde het ‘opstellen van het verlangen’, waarmee diepgewortelde innerlijke splitsingen zichtbaar en hanteerbaar worden. Gabor Maté benadrukt de relatie tussen trauma, stress, verslaving en gezondheid. In deze therapievorm staat het erkennen en verwerken van vroegkinderlijke pijn centraal.

[*] Innerlijk-kindwerk

Een methode waarin contact wordt gemaakt met het kwetsbare deel in jezelf dat in je kindertijd onvoldoende is gezien of beschermd. Door dit innerlijke kind te herkennen, te erkennen en te verzorgen ontstaat er emotionele heling en meer innerlijke veiligheid.

[*] Lichaamsgerichte therapieën

Deze vormen van therapie richten zich op het lichaam als ingang voor verwerking.

  • Somatic Experiencing (ontwikkeld door Peter Levine) helpt bij het stap voor stap ontladen van vastgezette spanning en trauma zonder de gebeurtenis opnieuw te beleven.
  • Haptonomie is gericht op het (her)ontdekken van voelen, aanraking en lichaamstaal. Het helpt mensen om weer in contact te komen met hun gevoelsleven via het lichaam.

[*] Psychomotorische therapie (PMT)

Een ervaringsgerichte therapie die beweging en lichaamsbeleving combineert met psychologische inzichten. Kinderen leren via sport, spel en lichaamsoefeningen om te gaan met emoties, grenzen, stress en zelfbeeld.

[*] MNRI Reflexintegratietherapie

MNRI Reflexintegratietherapie is een behandelmethode die zich richt op het verwerken van primaire reflexen. Deze reflexen zijn in de vroege kindertijd actief en zouden daarna geleidelijk moeten integreren. Soms gebeurt dat echter niet goed: reflexen blijven ‘aanstaan’ of zijn nooit volledig geactiveerd. Dit kan leiden tot problemen zoals concentratiestoornissen, motorische onrust of emotionele ontregeling. Het integreren van deze reflexen ondersteunt een gezonde neurologische ontwikkeling en draagt bij aan betere zelfregulatie, motoriek, leervermogen en veerkracht.

[*] Acceptance and Commitment Therapy (ACT)

ACT is een vorm van gedragstherapie die mensen leert om psychisch lijden niet te vermijden, maar te accepteren. Het richt zich op het versterken van veerkracht door aandacht te geven aan wat écht belangrijk voor je is (je waarden) en te leren omgaan met moeilijke gedachten en gevoelens.

[*] Fluisterkindmethode

Een intuïtieve methode waarbij via de ouder wordt afgestemd op de diepere lagen van het kind. De therapeut ‘luistert’ naar de onbewuste boodschappen van het kind en vertaalt deze naar inzichten voor de ouder. Deze methode gaat ervan uit dat elk kind exact weet wat nodig is voor zijn eigen welzijn.

[*] Acupunctuur

Een eeuwenoude Chinese geneeswijze waarbij met dunne naalden bepaalde energiebanen (meridianen) in het lichaam worden gestimuleerd. Dit helpt bij het verminderen van stress, het bevorderen van ontspanning en het herstellen van balans in lichaam en geest.

[*] Paardencoaching

Een ervaringsgerichte vorm van coaching waarbij het paard als spiegel fungeert. Paarden reageren op lichaamstaal, innerlijke spanningen en energie. Ze geven eerlijke, non-verbale feedback die kinderen (en ouders) helpt om zich bewust te worden van hun gedrag en emoties.

[*] De Buitenklas

Een alternatieve leeromgeving waarin het kind leert en zich ontwikkelt in de natuur, buiten de muren van een klaslokaal. De Buitenklas bevordert beweging, zintuiglijke prikkeling, creativiteit en rust. Voor sommige kinderen is dit een ideale plek om tot bloei te komen. Deze vorm wordt vaak ingezet bij thuiszitters of om hoogbegaafde kinderen één of twee dagen even uit het reguliere schoolsysteem te halen om op een andere manier inzichten en kennis op te doen.

[*] Reiki

Een energetische therapievorm waarbij via handoplegging universele levensenergie wordt doorgegeven. Reiki werkt ontspannend en kan bijdragen aan het verminderen van stress, angst en fysieke klachten.

De helende kracht van de ouder-kind-relatie

Wat al deze methoden met elkaar verbindt, is de aandacht voor de onzichtbare band tussen ouder en kind. Die band is essentieel voor een gezonde ontwikkeling, maar kan ook belast zijn door eigen trauma’s, verwachtingen of onbewuste patronen. Door deze verbinding te versterken en te helen wordt zij een bron van kracht in plaats van een valkuil. Dat proces vraagt moed, tijd, aandacht en liefde. Niet alleen van ouders, maar ook van hulpverleners. We mogen niet langer alleen symptoombestrijding bieden. Het is tijd om de diepte in te gaan, om te kijken naar de onderstroom binnen het gezin en ook naar de rol van het schoolsysteem in het vastlopen van kinderen. Duurzame verandering ontstaat pas wanneer we écht durven kijken, écht durven voelen en met open hart durven begeleiden. In verbinding en op maat.

Dankwoord

Ik wil alle mensen uit verschillende richtingen en opleidingen bedanken die met hart en ziel werken aan het holistisch begeleiden van kinderen. Juist doordat we vanuit diverse invalshoeken samenwerken, kunnen we ondersteuning op maat bieden aan onze wijze, gevoelige kinderen – met of zonder rugzak. Het allerbelangrijkste blijft dat we hen helpen pm in zichzelf te blijven geloven en hun eigen weg te mogen gaan, met methodieken en onderwijs die écht bij hen passen.

Dank aan alle ouders, leerkrachten, therapeuten en professionals die zich inzetten om kinderen deze ruimte te geven, en zo bijdragen aan een toekomst waarin ieder kind zichzelf mag zijn. Samen maken we het verschil – vanuit oordeelloosheid, diep respect en aandacht voor de onderliggende, vaak onbewuste patronen en dynamieken die pas zichtbaar worden in een bedding van veiligheid en verbinding.

Ik blijf geloven dat juist onze hoogbegaafde, gevoelige kinderen ons laten zien hoe belangrijk het is dat ieder mens werkelijk gezien en gehoord wordt – in een liefdevolle en respectvolle relatie met zichzelf én met de ander. Ik vertrouw erop dat het proces dat al in beweging is, zich steeds verder zal ontvouwen. Daar blijf ik me met hart en ziel voor inzetten.

Dank aan uitgeverij 248media dat ik van jullie de ruimte heb gekregen om deze boodschap – zonder restricties – in elk artikel te mogen uitdragen.

Dit artikel staat in gifted winter 2025/2026